5510 Sayılı Kanun Madde 85 Kapsamında Asgari İşçilik İncelemeleri, İdari Aşamadaki İtiraz Usulü ve Rapor Değerlendirme Komisyonu Kararlarının Yargısal Denetimi

Giriş ve Kurumsal İnceleme Rejimi

Sosyal güvenlik sisteminin prim gelirlerini güvence altına almak amacıyla ihdas edilen "Asgari İşçilik" müessesesi, özellikle inşaat ve ihale konusu işlerde işverenlerin beyan ettiği işçilik miktarlarının, işin hacmi ve niteliğiyle uyumlu olup olmadığını denetleyen objektif bir tahakkuk rejimidir. 5510 sayılı Kanun’un 85. maddesi uyarınca yürütülen bu süreç, SGK müfettişlerinin geniş takdir yetkisine dayanan raporlarıyla şekillenmekte olup, usuli adımların doğru atılmaması halinde işverenler yönünden fahiş prim borçları ve gecikme cezaları üretmektedir.

İdari İtiraz Mekanizması ve Hak Düşürücü Süreler

SGK’nın ilgili ünitesi tarafından yapılan araştırma işlemi (ilişiksizlik belgesi öncesi ön değerlendirme) veya müfettiş raporu sonucunda hesaplanan asgari işçilik prim borcu, işverene tebliğ edildiği andan itibaren 1 ay içinde Kuruma yapılacak yazılı itirazla durdurulabilir.

• Önemli Usul Kuralı: Süresi içinde Kuruma itiraz edilmeyen prim borçları kesinleşir ve idari takip aşamasına geçilir.

• İtiraz, Kurum bünyesinde yer alan Rapor Değerlendirme Komisyonu (RDK) tarafından incelenir. RDK, müfettişin saptadığı asgari işçilik oranlarını, doktrindeki "işin niteliğine göre işçilik oranları tebliği" kıstaslarına ve işverenin sunduğu ticari defter, fatura ve taşeron sözleşmeleri gibi somut verilere göre yeniden tetkik etmekle mükelleftir.

Rapor Değerlendirme Komisyonu Kararı Sonrası Yargı Yolu ve Görevli Mahkeme

Komisyonun itirazı reddetmesi halinde, bu kararın tebliğ tarihinden itibaren 1 ay içinde İş Mahkemesinde "Kurum İşleminin İptali ve Borçlu Olunmadığının Tespiti" davası ikame edilmelidir.

Hukuki Argüman: Yargıtay 10. ve 21. Hukuk Dairesinin yerleşik içtihatlarına göre, mahkeme SGK’nın belirlediği idari oranlarla bağlı değildir. Yargılama aşamasında, inşaat veya ihale konusu işin niteliğine vakıf (mimar, mühendis ve sosyal güvenlik uzmanlarından oluşan) uzman bir bilirkişi heyeti vasıtasıyla, işyerinin tescilli defter ve belgeleri üzerinden "gerçekleşen fiili işçilik" tespiti yapılmalı; soyut oranlama yöntemine dayanan idari tahakkuklar hukuken çürütülmelidir.