İdari Ceza Hukukunda "Non Bis In Idem" (Aynı Fiilden Dolayı İki Ceza Verilemez) İlkesi ve Kabahatler Kanunu Madde 15 Çerçevesinde Kesintisiz Müteaddit Fiillerin İmar Cezalarına Etkisi

Giriş ve Evrensel İlkenin İdari Alandaki Görünümü

Ceza hukukunun en köklü ve evrensel ilkelerinden biri olan "Non bis in idem" ilkesi, bir kişinin aynı fiili nedeniyle birden fazla yargılanamayacağını ve cezalandırılamayacağını garanti altına alır. Bu ilke, sadece klasik anlamda hapis cezalarını değil, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu kapsamında tesis edilen idari para cezalarını ve imar cezalarını da bağlar. Yerel yönetimlerin, aynı kaçak yapı için mükerrer şekilde imar para cezası kesmesi, bu ilkenin usulen ihlal edilmesine yol açmaktadır.

Kesintisiz (Mütemadi) Fiil Kavramı ve İmar Aykırılıkları

Kaçak yapı inşa etmek, niteliği itibariyle kesintisiz (mütemadi) bir kabahattir. İnşaat faaliyetine başlandığı andan itibaren ihlal başlar ve inşaat mühürlenene ya da tamamen bitene kadar tek bir fiil olarak devam eder.

Kabahatler Kanunu’nun 15. maddesinin 2. fıkrası bu durumu açıkça düzenlemiştir: "Kesintisiz düzenlenen kabahatlerde, bu kesintinin gerçekleştiği ana kadar işlenen fiiller tek bir kabahat sayılır."

Mükerrer Encümen Cezalarının Hukuki Geçersizliği

Belediyeler, bir imar aykırılığı tespit edip Yapı Tatil Zaptı düzenledikten ve encümen kararıyla imar para cezası kestikten sonra; malik yapıyı yıkmadı veya düzeltmedi gerekçesiyle, yeni bir tespit yapmış gibi ikinci veya üçüncü kez imar para cezası kesmektedir.

İmar Cezalarında Mükerrerlik ve Hukuki Sınır

├── İlk Tespit (YTZ 1) -> Encümen Cezası (Hukuka Uygun)

├── İkinci Tespit (İnşaata devam edilmemiş, sadece eski kaçak duruyor) -> 2. Encümen Cezası (NON BIS IN IDEM ihlali - Hukuka Aykırı)

└── Yeni İmalat (Mühür bozularak yeni kat veya alan eklenmiş) -> Yeni YTZ ve Yeni Ceza (Farklı fiil - Hukuka Uygun)

İptal Argümanı: Danıştay 6. Dairesinin yerleşik içtihatlarına göre, ilk mühürlemeden sonra inşaata yeni bir imalat eklenerek devam edilmediği sürece, sırf kaçak yapının ortadan kaldırılmadığından bahisle yeniden para cezası verilemez. İdarenin elindeki yasal enstrüman cezayı katlamak değil, 3194 Sayılı Kanun Md. 32 uyarınca yıkım kararını uygulamaktır. Bu nedenle kesilen sonraki cezalar idare mahkemelerince mutlak surette iptal edilmektedir.