İş Kazalarından Kaynaklanan Maddi Tazminat Davalarında Bedensel Zarar ve Aktüeryal Hesaplama Yöntemleri, PMF-1931 ile TRH-2010 Tablolarının Yargısal Mukayesesi

Giriş ve Tazminatın Hukuki Niteliği

İş kazası veya meslek hastalığı neticesinde bedensel zarara uğrayan (malul kalan) işçi, 6098 sayılı TBK Madde 54 uyarınca işverenden maddi tazminat (çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar) talep edebilir. Bu davalarda tazminat miktarının belirlenmesi, tamamen geleceğe yönelik varsayımsal bir kazanç projeksiyonunu içeren aktüeryal hesaplama yöntemleriyle gerçekleştirilir. Hesaplamanın hangi yaşam tablosuna göre yapılacağı hususu, Yargıtay daireleri arasında uzun yıllar tartışılmış ve nihayetinde standart bir birliğe kavuşmuştur.

Aktüeryal Hesaplamanın Temel Parametreleri

Bir işçinin sürekli iş göremezlik tazminatının hesaplanmasında aktüer bilirkişinin uymak zorunda olduğu kurucu parametreler şunlardır:

1. İşçinin kazanın meydana geldiği tarihteki ve rapor tarihindeki bilinen güncel net kazancı,

2. SGK Sağlık Kurulu tarafından belirlenen kesinleşmiş sürekli iş göremezlik (maluliyet) oranı,

3. Kazadaki kusur dağılım oranları,

4. İşçinin bakiye ömür süresi.

Yaşam Tabloları Savaşı: PMF-1931 Karşısında TRH-2010’un Mutlak Zaferi

Eski yargısal uygulamalarda, Türkiye’deki insanların yaşam sürelerini eksik gösteren Fransız menşeili PMF-1931 (Population Masculine Française) tablosu esas alınmaktaydı. Ancak bu tablo, günümüz tıp ve yaşam standartlarındaki ortalama ömür beklentisini yansıtmaktan uzaktı.

Güncel Yargıtay Kararı Kuralı: Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve ilgili Hukuk Dairelerinin en yeni emsal kararlarında, Türkiye’ye özgü güncel mortalite (ölüm) verilerini içeren TRH-2010 (Türkiye Ulusal Hayat Tablosu) verilerinin kullanılması zorunlu kılınmıştır. TRH-2010 tablosu, PMF tablosuna göre bakiye ömrü daha uzun hesapladığından, işçi lehine daha yüksek maddi tazminat miktarlarının çıkmasını sağlamaktadır. Bilirkişi raporunun PMF tablosuna göre düzenlenmesi, Yargıtay nezdinde mutlak bir bozma sebebidir.

SGK Gelirlerinin Rücu Unsuru Olarak Peşin Sermaye Değerinin Tenzili

Hesaplanan brüt tazminat tutarından, 5510 sayılı Kanun uyarınca SGK tarafından işçiye bağlanan gelirin "Peşin Sermaye Değeri" (PSD) işverenin kusuru oranında indirilmek zorundadır. Bu indirimin amacı, işçinin aynı zarar kalemi için hem devletten hem işverenden mükerrer (çift) tazminat alarak sebepsiz zenginleşmesini önlemektir.